Το PEN Greece συμμετείχε στις εργασίες του Διεθνούς Συνεδρίου της Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη (Writers for Peace Committee – WfPC) του PEN International, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Bled της Σλοβενίας, από τις 13 έως τις 16 Απριλίου 2026, με κεντρικό θέμα:
«Never Again: Literature in Memory»
(«Ποτέ ξανά: Η λογοτεχνία στη μνήμη»)
Στη φετινή διοργάνωση συμμετείχαν, με φυσική παρουσία και διαδικτυακά, 85 εκπρόσωποι από 33 Κέντρα PEN από όλες τις περιοχές του κόσμου, επιβεβαιώνοντας τον διεθνή χαρακτήρα της Επιτροπής και τη σημασία που εξακολουθεί να έχει η συνάντηση του Bled ως χώρος διαλόγου γύρω από την ειρήνη, την ελευθερία της έκφρασης, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ευθύνη των συγγραφέων σε περιόδους πολέμου και πολιτικής αστάθειας.
Το PEN Greece εκπροσώπησε ο Δημήτρης Π. Κρανιώτης, Εκπρόσωπος του PEN Greece στη Διεθνή Επιτροπή Συγγραφέων για την Ειρήνη.
Παράλληλα, στο πλαίσιο των εργασιών της συνάντησης πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση της Επιτροπής Γυναικών Συγγραφέων του PEN International, αναδεικνύοντας τη στενή συνεργασία ανάμεσα στις δύο Επιτροπές. Παρούσα στη συνάντηση ήταν η Γ. Γραμματέας, Εκπρόσωπος του PEN Greece στην Επιτροπή Γυναικών Συγγραφέων του PEN International και Μέλος του Advisory Board της Επιτροπής Γυναικών Συγγραφέων του PEN International, κ. Σωτηρία Γεωργαντή.
Η Γενική Συνέλευση της Διεθνούς Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη πραγματοποιήθηκε στις 14 Απριλίου.
Τις εργασίες άνοιξε η Neja Repe, συντονίστρια της Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη και μέλος του PEN Slovenia, ενώ τη συνεδρίαση συντόνισε ο Germán Rojas, Επικεφαλής της Επιτροπής. Στη συνάντηση συμμετείχε επίσης ο Burhan Sönmez, Πρόεδρος του PEN International. Στην έναρξη προβλήθηκε το βίντεο «Between bombing, Ukraine», των Said Khatibi και Hakim Mohammedi, φέρνοντας εξαρχής στο επίκεντρο των εργασιών την εμπειρία του πολέμου και τις συνέπειές του στην ανθρώπινη ζωή.
Η «Κενή Καρέκλα» για τον José Gabriel Barrenechea
Ιδιαίτερη στιγμή της συνάντησης αποτέλεσε η παρουσίαση, στο πλαίσιο της συμβολικής δράσης Empty Chair, της υπόθεσης του Κουβανού ποιητή, ακαδημαϊκού και δημοσιογράφου José Gabriel Barrenechea.
Ο Barrenechea, γεννημένος το 1971, συνελήφθη στις 8 Νοεμβρίου 2024, κατά τη διάρκεια ειρηνικής διαμαρτυρίας. Τον Ιανουάριο του 2026 καταδικάστηκε για «διατάραξη της δημόσιας τάξης» σε έξι χρόνια φυλάκισης. Σύμφωνα με την επίσημη αναφορά της Επιτροπής, από τη στιγμή της κράτησής του αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων υποσιτισμό, λοιμώξεις, διαταραχές ύπνου, άγχος και κατάθλιψη.
Το PEN International ζητά την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωσή του, υπενθυμίζοντας για ακόμη μία φορά ότι η ειρηνική έκφραση, η δημόσια διαφωνία και η πνευματική δραστηριότητα δεν μπορούν να αποτελούν αιτίες δίωξης και φυλάκισης.
Οι συγγραφείς απέναντι στη διεθνή αναταραχή
Στις εναρκτήριες ομιλίες τους, η Tanja Tuma, Πρόεδρος του PEN Slovenia και Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του PEN International, η Romana Cacchioli, Εκτελεστική Διευθύντρια του PEN International, και ο Germán Rojas αναφέρθηκαν στη σημερινή διεθνή κατάσταση και εξέφρασαν την έντονη ανησυχία τους για την αυξανόμενη αστάθεια στις διεθνείς σχέσεις.
Κοινός άξονας των παρεμβάσεών τους υπήρξε η ανάγκη οι συγγραφείς να εξακολουθήσουν να υψώνουν τη φωνή τους για την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία οι ένοπλες συγκρούσεις, οι πολιτικές διώξεις, ο αυταρχισμός και οι παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου.
Μνήμη και λογοτεχνία
Το κεντρικό θέμα της διοργάνωσης ανέδειξε τη σχέση ανάμεσα στη λογοτεχνία και τη συλλογική μνήμη, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η γραφή μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας διατήρησης της ιστορικής εμπειρίας.
Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκαν δύο κεντρικές ομιλίες. Ο Mads Julius Elf, Πρόεδρος του Danish PEN και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του PEN International, μίλησε με θέμα «Memory and Literature», ενώ ο Simon Mundyμ μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της Διεθνούς Επιτροπής Writers αναφέρθηκε στη σημερινή κατάσταση της διεθνούς πολιτικής αναταραχής.
Η επιλογή της μνήμης ως κεντρικού άξονα της συνάντησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ανθρωπότητα βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με πολέμους, εκτοπισμούς πληθυσμών και σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η λογοτεχνία διατηρεί ζωντανές τις εμπειρίες των ανθρώπων, αντιστέκεται στη λήθη και μεταφέρει στις επόμενες γενιές όσα η Ιστορία δεν πρέπει να επιτρέψει να επαναληφθούν.
Ο απολογισμός της Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη
Ο Germán Rojas παρουσίασε τον απολογισμό των δράσεων της Επιτροπής για την περίοδο από 8 Απριλίου 2025 έως 14 Απριλίου 2026.
Η Συμβουλευτική Επιτροπή αποτελείται πλέον από 21 μέλη που εκπροσωπούν Κέντρα PEN από όλες τις περιοχές του κόσμου και κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πραγματοποίησε εννέα συνεδριάσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη συνεργασία της Επιτροπής με το PEN International, στην προσυνεδριακή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, παράλληλα με το Διεθνές Συνέδριο του PEN International στην Κρακοβία, καθώς και στις αποφάσεις και δημόσιες παρεμβάσεις της Επιτροπής για κρίσιμα διεθνή ζητήματα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η υποστήριξη των ειρηνικών φοιτητικών διαδηλώσεων στη Σερβία, η απέλαση Αφγανών προσφύγων από το Πακιστάν, η διεθνής αποσταθεροποίηση και η υποχώρηση της ειρήνης, η παρέμβαση με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα, καθώς και δήλωση σχετικά με τον πόλεμο ΗΠΑ και Ιράν.
Οι συγκρούσεις που απειλούν την παγκόσμια ειρήνη
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της φετινής συνάντησης ήταν αφιερωμένο στην παρουσίαση και ανάλυση πολεμικών συγκρούσεων και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου.
Η κατάσταση στη Γάζα και στον Λίβανο παρουσιάστηκε από τον Αλγερινό συγγραφέα Said Khatibi, μέλος του PEN Slovenia. Για τη *Βενεζουέλα, με ιδιαίτερη έμφαση στις συνθήκες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά της χώρας, μίλησε ο Isadoro Saturno, Γραμματέας του PEN Venezuela.
Η Kalthoum Fadlalla Mohamed Ali, από τη Sudanese PEN Initiative, παρουσίασε την κατάσταση στο Σουδάν, ενώ η ακαδημαϊκός και υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ipek Özel αναφέρθηκε στην κατάσταση του κουρδικού λαού. Στο πλαίσιο της παρουσίασής της σύστησε στους συμμετέχοντες τον Κούρδο ποιητή Sami Comak, ο οποίος έμεινε τριάντα χρόνια στη φυλακή.
Παρουσιάστηκε, επίσης, και η κατάσταση στη Γεωργία, από την Πρόεδρο του PEN Georgia, Khatuna Tskhadadze.
Οι παρεμβάσεις αυτές έφεραν στο ίδιο τραπέζι διαφορετικές γεωγραφικές και ιστορικές πραγματικότητες, με κοινό σημείο την ανάγκη υπεράσπισης της ανθρώπινης ζωής, της αξιοπρέπειας, της ελευθερίας και της δυνατότητας των συγγραφέων να μιλούν χωρίς φόβο.
Οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης
Κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης εγκρίθηκαν δύο σημαντικά κείμενα που αφορούν τη συνέχεια και τον προγραμματισμό του έργου της Επιτροπής.
Εγκρίθηκε το Στρατηγικό Σχέδιο της Διεθνούς Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη (WfPC) για την περίοδο 2025–2028, καθώς και η Έκθεση Δραστηριοτήτων της Επιτροπής για την περίοδο Απριλίου 2025 – Απριλίου 2026.
Παράλληλα, οι επικεφαλής των πέντε γεωγραφικών περιοχών στις οποίες οργανώνει τη δράση του το PEN International παρουσίασαν τις κυριότερες εξελίξεις και τις δράσεις που πραγματοποιούνται στις περιοχές ευθύνης τους. Οι παρουσιάσεις αφορούσαν την Αμερική, την Ευρώπη, την Ασία και τον Ειρηνικό, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική και την Αφρική, ενώ στη συνέχεια εκπρόσωποι των επιμέρους Κέντρων PEN είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν το δικό τους έργο σε θέματα ειρήνης.
Συζητήσεις για τη μνήμη, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις νέες γενιές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα τρία στρογγυλά τραπέζια που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της διοργάνωσης.
Το πρώτο, στις 15 Απριλίου, ήταν αφιερωμένο στο κεντρικό θέμα «Never Again – Memory in Literature», με τη συμμετοχή της Andrea Lešić, Προέδρου του PEN Bosnia & Herzegovina, του Boris A. Novak, Επίτιμου Προέδρου της Writers for Peace Committee και Αντιπροέδρου του PEN International, και του Enrique Yeves, Προέδρου του PEN Spain.
Η δεύτερη συζήτηση έθεσε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας: «Artificial Intelligence – the Erasure or the Redesign of Humanity?» («Τεχνητή Νοημοσύνη – Η διαγραφή ή ο επανασχεδιασμός της ανθρωπότητας;»). Τη συζήτηση συντόνισε η Olha Mukha από το PEN Ukraine και συμμετείχαν οι Mads Julius Elf από το Danish PEN, Isadoro Saturno από το PEN Venezuela, Judyth Hill από το PEN San Miguel και Aljaž Koprivnikar από το PEN Slovenia.
Η Τρίτη συζήτηση, στις 16 Απριλίου, έδωσε τον λόγο στη νέα γενιά συγγραφέων, με θέμα «Young Voices across Borders: Literature as activism» («Νέες φωνές πέρα από τα σύνορα: Η λογοτεχνία ως ακτιβισμός»).
Η παρουσία της Τεχνητής Νοημοσύνης ανάμεσα στους βασικούς άξονες των συζητήσεων καταδεικνύει ότι τα ζητήματα της ειρήνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνδέονται πλέον και με τις μεγάλες τεχνολογικές μεταβολές της εποχής μας, οι οποίες επηρεάζουν τη δημιουργία, τη γνώση, τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανθρώπινη ταυτότητα.
Εκατό χρόνια PEN Slovenia
Η φετινή συνάντηση συνέπεσε με τον εορτασμό των 100 χρόνων του PEN Slovenia, γεγονός που έδωσε στη διοργάνωση έναν πρόσθετο συμβολικό χαρακτήρα. Στο πλαίσιο των επετειακών δράσεων πραγματοποιήθηκε συζήτηση με θέμα «Literature from Prison» («Λογοτεχνία από τη φυλακή»), με τη συμμετοχή των Luiza Bouhourova, Burhan Sönmez και Germán Rojas.
Οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν επίσης την πόλη Sežana, ενώ πραγματοποιήθηκε ανάγνωση ποιημάτων του Srečko Kosovel, του Σλοβένου ποιητή που πέθανε το 1926 σε ηλικία μόλις 22 ετών. Ακολούθησε αφιέρωμα στον Σλοβένο συγγραφέα Ciril Zlobec, καθώς και η έκθεση «100 Years of PEN Slovenia» στην Εθνική και Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Λιουμπλιάνας.
Στις 15 Απριλίου πραγματοποιήθηκε ακόμη ποιητική ανάγνωση υπό τον συντονισμό της Judyth Hill, κατά την οποία πολλοί εκπρόσωποι των Κέντρων PEN διάβασαν ποιήματα και σύντομα λογοτεχνικά κείμενα.
Η λογοτεχνία ως πράξη μνήμης και ευθύνης
Η συνάντηση του Bled ολοκληρώθηκε με ιδιαίτερα θετική αποτίμηση από την Επιτροπή Συγγραφέων για την Ειρήνη. Σύμφωνα με την επίσημη έκθεση, η επιτυχία της διοργάνωσης οφείλεται στην ενεργό συμμετοχή των εκπροσώπων, στην ποικιλία των θεμάτων που παρουσιάστηκαν, στο βάθος του διαλόγου και στο πνεύμα φιλίας και συνεργασίας που επικράτησε σε όλη τη διάρκειά της.
Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος επιστρέφει σε πολλές περιοχές του κόσμου, οι κοινωνίες δοκιμάζονται από νέες μορφές αυταρχισμού και η ελευθερία του λόγου εξακολουθεί να απειλείται, το έργο της Διεθνούς Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η επιλογή του θέματος «Never Again: Literature in Memory» υπενθυμίζει τη βαθιά σχέση της λογοτεχνίας με τη μνήμη. Οι συγγραφείς διασώζουν τις ανθρώπινες εμπειρίες από τη λήθη, καταγράφουν όσα διαφορετικά θα μπορούσαν να αποσιωπηθούν και δημιουργούν έναν χώρο όπου η ατομική μαρτυρία συναντά τη συλλογική ιστορία.
Για το PEN Greece, η συμμετοχή στον διεθνή διάλογο του PEN International και η διαρκής ενημέρωση των μελών του για το έργο των διεθνών Επιτροπών αποτελούν ουσιαστικό μέρος της αποστολής του. Η υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης, της ειρήνης, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ελεύθερης κυκλοφορίας των ιδεών παραμένει στον πυρήνα των αρχών του PEN.
Γιατί σε περιόδους κατά τις οποίες η βία επιχειρεί να επιβάλει τη σιωπή και η Ιστορία κινδυνεύει να επαναλάβει τα σκοτεινότερα κεφάλαιά της, η λογοτεχνία διατηρεί τη μνήμη ζωντανή και ο λόγος του συγγραφέα εξακολουθεί να αποτελεί πράξη ευθύνης απέναντι στον άνθρωπο.
Δημήτρης Π. Κρανιώτης,
Εκπρόσωπος του PEN Greece στη Διεθνή Επιτροπή Συγγραφέων για την Ειρήνη του PEN International
