Φωτογραφία από Wikimedia Commons, Τεχεράνη 2 Ιανουαρίου 2026
«Είμαστε συγκλονισμένοι από την τόσο φονική αντίδραση απέναντι στα νόμιμα αιτήματα των ανθρώπων για καλύτερες οικονομικές συνθήκες. Οι ιρανικές αρχές συστηματικά φιμώνουν και καταστέλλουν κάθε διαφωνία όλα αυτά τα χρόνια. Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με τον ιρανικό λαό και με το θεμελιώδες δικαίωμά του στην ελευθερία της έκφρασης», δήλωσε ο Burhan Sonmez, Πρόεδρος του PEN International.
16 Ιανουαρίου 2026: Το PEN International καταδικάζει απερίφραστα τη φονική καταστολή των διαδηλώσεων σε ολόκληρη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών αυθαίρετων συλλήψεων/κρατήσεων και της παράνομης χρήσης βίας κατά ειρηνικών διαδηλωτών, καθώς και της επιβολής καθολικής λογοκρισίας και διακοπών πρόσβασης στο διαδίκτυο σε εθνική κλίμακα.
Ο οργανισμός εκφράζει σοβαρότατες ανησυχίες για τη μεταχείριση των διαδηλωτών που κρατούνται αυθαίρετα από τις ιρανικές αρχές, καθώς και για τις απειλές αξιωματούχων περί ταχέων δικών χωρίς την τήρηση της δέουσας διαδικασίας. Τα δικαιώματα στην ειρηνική συνάθροιση, στην ελευθερία της έκφρασης, στη δίκαιη δίκη και στην πρόσβαση στην πληροφόρηση είναι αναφαίρετα δικαιώματα όλων των Ιρανών και προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο.
Η πρόσφατη καταστολή ήρθε ως απάντηση σε εκτεταμένες διαμαρτυρίες για τον λανθασμένο χειρισμό της οικονομίας από την κυβέρνηση, μεταξύ άλλων για την κατάρρευση του τοπικού νομίσματος της χώρας και για τον επίμονα υψηλό πληθωρισμό. Η συνακόλουθη διάβρωση του βιοτικού επιπέδου έχει επιβαρυνθεί περαιτέρω από την ενδημική διαφθορά και από τις επιπτώσεις των μονομερών κυρώσεων, τις οποίες μια ανεξάρτητη εμπειρογνώμων του ΟΗΕ θεωρεί ότι έχουν «συνολικά δυσμενή επίδραση στο ευρύ φάσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σε έκθεση που δημοσιεύθηκε μετά την επίσκεψή της στο Ιράν το 2022.
Στις 28 Δεκεμβρίου 2025, διαδηλώσεις ξέσπασαν στο Μεγάλο Παζάρι του Ιράν στην Τεχεράνη και σε άλλα μεγάλα εμπορικά κέντρα, και γρήγορα εξαπλώθηκαν σε επαρχίες και πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα. Καθώς το κίνημα διαμαρτυρίας συνεχίστηκε τις τελευταίες εβδομάδες, με αποτέλεσμα χιλιάδες Ιρανοί να κατεβούν στους δρόμους, οι αρχές κινήθηκαν γρήγορα για να καταστείλουν αυτό που εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη κινητοποίηση στη χώρα από το 2022. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν τεκμηριώσει την παράνομη χρήση βίας από τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας κατά σε μεγάλο βαθμό ειρηνικών διαδηλωτών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πυροβόλων όπλων, δακρυγόνων και μαζικών αυθαίρετων συλλήψεων για την καταστολή των διαδηλωτών. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, αυτόπτες μάρτυρες είδαν τις δυνάμεις ασφαλείας να ανοίγουν πυρ «προς γραμμές διαδηλωτών, και άνθρωποι έπεφταν εκεί όπου στέκονταν». Στις 8 Ιανουαρίου 2026, οι ιρανικές αρχές επέβαλαν σχεδόν καθολικό μπλακ άουτ στο διαδίκτυο και στις επικοινωνίες, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα των Ιρανών να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο.
Η διακοπή του διαδικτύου και των επικοινωνιών έχει καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την πρόσβαση και την επαλήθευση πληροφοριών σχετικά με την πραγματική κλίμακα και την έκταση της συνεχιζόμενης καταστολής. Ωστόσο, δηλώσεις ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων υποδηλώνουν πολιτική μηδενικής ανοχής απέναντι σε όσους χαρακτήρισαν ως «ταραχοποιούς» και «ξένους πράκτορες», με τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να επιμένει ότι «οι ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους» – παρότι αναγνώρισε τη νομιμότητα των αιτημάτων των διαδηλωτών και την ανάγκη να αντιμετωπιστούν. Ο επικεφαλής της ιρανικής δικαιοσύνης δεσμεύτηκε να επισπεύσει τις δίκες των διαδηλωτών, ανησυχώντας ολοένα και περισσότερο ότι πολλοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν εκτελέσεις για τη συμμετοχή τους στις διαδηλώσεις.
Η βίαιη αντίδραση των ιρανικών αρχών στις διαδηλώσεις έχει οδηγήσει σε δεκάδες θανάτους, τραυματισμούς και μαζικές συλλήψεις διαδηλωτών σε ολόκληρη τη χώρα. Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων με επίκεντρο το Ιράν, η Iran Human Rights, ανέφερε ότι ο αριθμός των νεκρών θα μπορούσε να φτάσει έως και τους 3.500 ανθρώπους, σύμφωνα με την τεκμηρίωσή της, με τους αριθμούς των θυμάτων να αυξάνονται εκθετικά από τις 8 Ιανουαρίου 2026. Άλλες πηγές των μέσων ενημέρωσης έχουν εκτιμήσει έως και 12.000 θανάτους. Διαδικτυακό βίντεο, επαληθευμένο από το BBC, δείχνει δεκάδες νεκρά σώματα σε νεκροτομείο στην Τεχεράνη, υποδηλώνοντας μεγάλο αριθμό θυμάτων.
Τις τελευταίες εβδομάδες, πόλεις και επαρχίες σε ολόκληρο το Ιράν φέρονται να έχουν βιώσει πρωτοφανή επίπεδα επιτήρησης και λογοκρισίας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι ιρανικές αρχές έχουν αναπτύξει drones επιτήρησης, παρεμβολείς σήματος και έναν μηχανισμό προπαγάνδας ταχείας απόκρισης, παράλληλα με την ανάπτυξη δυνάμεων ασφαλείας, σε μια προσπάθεια καταστολής της διαφωνίας.
Οι ιρανικές αρχές έχουν επιβάλει και στο παρελθόν πανεθνικές διακοπές διαδικτύου ενώ εξαπέλυαν φονικές καταστολές, συμβάλλοντας σε ένα περιβάλλον ατιμωρησίας. Τον Νοέμβριο 2019, οι ιρανικές αρχές σκότωσαν πάνω από 300 ανθρώπους σε μια φονική αντίδραση σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά από σημαντική αύξηση των τιμών των καυσίμων. Κατά τη διάρκεια της καταστολής, οι ιρανικές αρχές εφάρμοσαν πανεθνικό μπλακ άουτ στο διαδίκτυο, διακόπτοντας την πρόσβαση για πάνω από 80 εκατομμύρια ανθρώπους. Παρομοίως, κατά τις διαδηλώσεις «Γυναίκα Ζωή Ελευθερία» που έλαβαν χώρα το 2022, οι αρχές διέκοψαν το διαδίκτυο σε περιοχές της Τεχεράνης και του Κουρδιστάν και απέκλεισαν την πρόσβαση σε πλατφόρμες όπως το Instagram και το WhatsApp, ενώ παράλληλα κατέστειλαν βίαια τις διαδηλώσεις. Πιο πρόσφατα, οι αρχές έκλεισαν ξανά το διαδίκτυο κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2025 με το Ισραήλ, περιορίζοντας την πρόσβαση στην πληροφόρηση σε ολόκληρη τη χώρα.
