«Όταν η λογοτεχνική κληρονομιά και η έκφραση δέχονται επιθέσεις, η ικανότητά μας να αναπτύξουμε τις αφηγήσεις και τις ιδέες που είναι απαραίτητες για να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε τις φαινομενικά άλυτες προκλήσεις του κόσμου περιορίζεται, με αποτέλεσμα ένα τίμημα που το επωμιζόμαστε όλοι».
Ma Thida, Πρόεδρος της Επιτροπής Writers in Prison του PEN International
23 Απριλίου 2026: Σήμερα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, το PEN International παρουσιάζει την έκθεση Writers Under Siege: Defying Silence – PEN International Case List 2026, καταγράφοντας ένα ανησυχητικό παγκόσμιο φαινόμενο: ο χώρος για την έκφραση, τον πολιτισμό και τη διαφωνία συρρικνώνεται, καθώς οι κυβερνήσεις εντείνουν τις προσπάθειές τους να φιμώσουν την κριτική έκφραση και να στοχοποιήσουν συγγραφείς για το έργο τους.
Σε όλες τις περιοχές του κόσμου, οι συγγραφείς εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν φυλάκιση, απειλές, λογοκρισία και αναγκαστική εξορία. Το 2025, το PEN International κατέγραψε 140 περιπτώσεις διώξεων παγκοσμίως, μεταξύ των οποίων 32 συγγραφείς φυλακισμένοι, 26 που υπέστησαν παρενόχληση, 23 που αντιμετώπισαν δικαστική παρενόχληση και 12 θύματα εξαναγκαστικής εξαφάνισης. Μεταξύ αυτών: η Ινδή δημοσιογράφος και συγγραφέας Rana Ayyub συνεχίζει να δέχεται απειλές θανάτου και παρενόχληση για το ρεπορτάζ της. Ο Λευκορώσος Νομπελίστας Ales Bialiatski αποφυλακίστηκε αλλά εξαναγκάστηκε σε εξορία. Στο Ελ Σαλβαδόρ, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Óscar Enrique Martínez D’Aubuisson εγκατέλειψε τη χώρα έπειτα από απειλές και αναφορές για ένταλμα σύλληψης που συνδέεται με συνεντεύξεις του, οι οποίες αποκάλυπταν φερόμενες σχέσεις της κυβέρνησης με συμμορίες. Στην Ερυθραία, η τύχη 12 συγγραφέων και δημοσιογράφων, που κρατούνται εδώ και σχεδόν 25 χρόνια, παραμένει άγνωστη, ενώ ο Αλγερινός ποιητής Mohamed Tadjadit έχει φυλακιστεί επανειλημμένα για τα γραπτά και τη δράση του.
Αποδυνάμωση της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης
Η έκθεση Writers Under Siege: Defying Silence – PEN International Case List 2026 αναδεικνύει τη διάβρωση των διεθνών μηχανισμών προστασίας της ελεύθερης έκφρασης. Σε πολλές χώρες, οι κυβερνήσεις δεν τηρούν πλέον ούτε καν προσχηματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ οι αποχωρήσεις από διεθνείς οργανισμούς αποδυναμώνουν τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες.
Ταυτόχρονα, οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια από μεγάλους δωρητές υπονομεύουν την ανθρωπιστική στήριξη, την εκπαίδευση και την πολιτιστική ζωή, με τις γυναίκες και τα κορίτσια στο Αφγανιστάν να βρίσκονται ψηλά στη λίστα. Στη Μιανμάρ, οι περικοπές χρηματοδότησης έχουν πλήξει τα εξόριστα μέσα ενημέρωσης στα σύνορα Ταϊλάνδης–Μιανμάρ, αφήνοντας δεκάδες δημοσιογράφους σε κίνδυνο απέλασης.
Συγκρούσεις που καταστρέφουν την πολιτιστική ζωή
Οι ένοπλες συγκρούσεις συνεχίζουν να καταστρέφουν την πολιτιστική ζωή σε χώρες όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Μιανμάρ, η Παλαιστίνη, το Σουδάν και η Ουκρανία.
Στο Σουδάν, έως και το 90% των μέσων ενημέρωσης έχουν καταστραφεί, με 27 εφημερίδες να έχουν αναγκαστεί να κλείσουν. Ο αριθμός των ενεργών δημοσιογράφων έχει μειωθεί από 1.500 πριν τον πόλεμο σε 250–300, ενώ μόλις περίπου 70 συνεχίζουν να εργάζονται εντός της χώρας.
Στην Ουκρανία, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν σκοτώσει τουλάχιστον 255 ανθρώπους του πολιτισμού έως τον Δεκέμβριο του 2025, μεταξύ των οποίων συγγραφείς, καλλιτέχνες και ιστορικοί. Στη Γάζα, οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν καταστρέψει σπίτια, βιβλιοθήκες και πολιτιστικούς χώρους και έχουν εκτοπίσει συγγραφείς και καλλιτέχνες. Αλλού, η βία συμμοριών στην Αϊτή έχει περιορίσει την πολιτιστική ζωή και την πρόσβαση στην πληροφορία.
Κινήματα διαμαρτυρίας και καταστολή
Τα κινήματα διαμαρτυρίας παρέμειναν εκτεταμένα το 2025, συχνά με επικεφαλής ακτιβιστές της Gen Z που οργανώνονται διαδικτυακά. Οι κινητοποιήσεις αυτές οδήγησαν σε απομάκρυνση αξιωματούχων ή κυβερνήσεων στη Βουλγαρία, την Ινδονησία, τη Μαδαγασκάρη, το Νεπάλ και τη Σερβία, καθώς και σε παραχωρήσεις ή μεταρρυθμίσεις στο Μαρόκο, τις Φιλιππίνες και το Τόγκο.
Οι αρχές συχνά αντέδρασαν με υπερβολική βία, μαζικές συλλήψεις και άλλους περιορισμούς, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια εκλογών στο Καμερούν, την Τανζανία και την Ουγκάντα. Οι κυβερνήσεις επέβαλαν επίσης διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο ή απαγορεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων στο Αφγανιστάν, το Καμερούν, το Νεπάλ, το Ιράν, την Ινδονησία, την Τανζανία και την Ινδία, όπου οι αρχές μπλόκαραν περίπου 300 λογαριασμούς και απαγόρευσαν τη χρήση VPN για την παράκαμψη της λογοκρισίας. Στην Κούβα, ο ποιητής και ακαδημαϊκός José Gabriel Barrenechea Chávez καταδικάστηκε στη μέγιστη ποινή φυλάκισης έξι ετών για συμμετοχή σε ειρηνική διαμαρτυρία.
Διακρατική καταστολή και αναγκαστική εξορία
Οι κυβερνήσεις στοχοποιούν ολοένα και περισσότερο συγγραφείς πέρα από τα σύνορά τους μέσω διακρατικής καταστολής. Οι πρακτικές περιλαμβάνουν δίκες ερήμην, απειλές έκδοσης και παρενόχληση μελών της οικογένειας. Για παράδειγμα, η Ρωσική Ομοσπονδία έχει στοχοποιήσει τη συγγραφέα Larisa Tuptsokova στη Γεωργία. Απειλές και εκφοβισμός έχουν επίσης οδηγήσει τον συγγραφέα από το Μάλι Étienne Fakaba Sissoko σε εξορία.
Παραπληροφόρηση και λογοκρισία
Η έκθεση επισημαίνει επίσης την αυξανόμενη χειραγώγηση του χώρου της πληροφόρησης. Η παραπληροφόρηση και η διασπορά ψευδών ειδήσεων, συχνά ενισχυμένες από την τεχνητή νοημοσύνη, χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για τη διαστρέβλωση της δημόσιας συζήτησης και την τροφοδότηση εκστρατειών δυσφήμησης κατά δημοσιογράφων και συγγραφέων. Στις Φιλιππίνες, η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης Maria Ressa έχει αντιμετωπίσει χρόνια δικαστικής παρενόχλησης και διαδικτυακών επιθέσεων που συνδέονται με το έργο της για τα δίκτυα παραπληροφόρησης.
Η λογοκρισία βιβλίων και η πολιτιστική καταστολή αυξάνονται, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και τον Καναδά αλλά και στην Κούβα, το Μεξικό και την Τουρκία, στοχοποιώντας όλο και περισσότερο έργα που πραγματεύονται ζητήματα φύλου, φυλετικής ισότητας και LGBTQI. Στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, ισραηλινές δυνάμεις κατέσχεσαν βιβλία από παλαιστινιακό βιβλιοπωλείο και προχώρησαν σε σύντομη κράτηση των ιδιοκτητών του, του συγγραφέα και βιβλιοπώλη Mahmoud Muna και του ανιψιού του Ahmad Muna.
Έκτακτη υποστήριξη για συγγραφείς σε κίνδυνο
Σε απάντηση αυτών των απειλών, το PEN International, σε στενή συνεργασία με το PEN Emergency Fund, χορήγησε 84 έκτακτες επιχορηγήσεις σε συγγραφείς σε κίνδυνο. Ο μεγαλύτερος αριθμός αφορούσε Παλαιστίνιους συγγραφείς από τη Γάζα (21 επιχορηγήσεις), ακολουθούμενους από τη Μιανμάρ (16), το Αφγανιστάν (7) και την Τουρκία (6). Επιπλέον επιχορηγήσεις δόθηκαν σε συγγραφείς από τη Λευκορωσία (4), την Αιθιοπία (2) και τη Νικαράγουα (2), ενώ συγγραφείς από 17 ακόμη χώρες έλαβαν επίσης υποστήριξη. Έξι επιπλέον επιχορηγήσεις χορηγήθηκαν σε διωκόμενους συγγραφείς από τη Λευκορωσία μετά την αποφυλάκισή τους και την αναγκαστική εξορία τους.
Ενδείξεις προόδου
Παρά το δύσκολο παγκόσμιο περιβάλλον, η PEN International Case List 2026 καταγράφει και σημαντικές νίκες, που υποστηρίχθηκαν από τη δράση της οργάνωσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αθώωση και απελευθέρωση του συγγραφέα από τη Μοζαμβίκη Alex Barga, η καταδίκη του Hadi Matar για την επίθεση κατά του Salman Rushdie, η αθώωση της Φιλιππινέζας συγγραφέα Amanda Echanis, η απελευθέρωση του Ουκρανού δημοσιογράφου Vladyslav Yesypenko και η απελευθέρωση του Βρετανο-Αιγύπτιου συγγραφέα Alaa Abd El-Fattah.
Συστάσεις
Το PEN International καλεί τις κυβερνήσεις και τη διεθνή κοινότητα να:
- Ενισχύσουν την πολυμερή συνεργασία, να υπερασπιστούν το κράτος δικαίου και να διασφαλίσουν τη λογοδοσία για διεθνή εγκλήματα, συμπεριλαμβανομένων της γενοκτονίας και του απαρτχάιντ.
• Τερματίσουν τις επιθέσεις κατά αμάχων, συγγραφέων και πολιτιστικών υποδομών και να διασφαλίσουν την ανθρωπιστική βοήθεια και την ανασυγκρότηση της εκπαίδευσης και των πολιτιστικών τομέων.
• Απελευθερώσουν τους άδικα φυλακισμένους συγγραφείς, να τερματίσουν τη διακρατική καταστολή και την αναγκαστική εξορία, να καταργήσουν νόμους που περιορίζουν την ελευθερία της έκφρασης και να αντιμετωπίσουν τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs). - Προστατεύσουν τους συγγραφείς από απειλές και βία, να υπερασπιστούν τον δημόσιο χώρο και να τερματίσουν τις εκστρατείες δυσφήμησης και τις απαγορεύσεις βιβλίων.
• Υποστηρίξουν συγγραφείς από μειονεκτούσες ομάδες και γυναίκες και να προωθήσουν την ισότητα και τη συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή.
Μπορείτε να διαβάσετε το CASE LIST 2026 ΕΔΩ.
